Апошняя турма

Апошняя турма
Макс Шчур




Макс Шчур

Паэт, перакладчык, празаік. Аўтар некалькіх кніг, ў тым ліку кнігі «Летні час» (выйшла ў 2014 годзе).






* * *

Давай згуляем Новы год,
адкрыем вокны, зварым кавы;
хай папяросы дым гаркавы
прастрэліць памяць навылёт.

Давай згадаем, хто мы ёсьць,
размажам цеста па кафморцы –
ня будзем марыць аб камфорце,
у цукар ператворым злосьць.

Давай забудзем, кім мы будзем,
кастрычнік выправім на студзень,
праб’ем ліхтарыкам яйка
вакольны хомар малака.

Давай прыкінемся, што мы
ня помнім казкі, быццам дзеці –
хай зноўку хто апавядзе ці
напіша ейныя тамы.


* * *

Я з ноччу знаўся больш чым дастаткова…
Фрост

Пачатак году заўжды быў сьвятам –
я ж памятаю асабліва той,
калі мы ўдвох цераз горад з татам
па сьнезе рушылі пехатой.

Ня ўскрайкам – выспай была Дуброўка,
ды сьнег асфальт пакрыў, бы ільдом,
бы адмыслова для нашых крокаў,
што кіравалі ў бабулін дом.

Тады сьвяткавалі ўсе, і таксісты,
аўтобусу ў бухце мерз ледакол.
Мой крок быў дробны і галасісты
ў нязвыклай моўчнасьці навакол.

На даляглядзе ўсьміхаўся горад,
мароз бадзёрыў крывю, бы грог –
здавалася, проста неверагодна,
што скончыцца некалі гэты крок.

І раптам я апынуўся ў хаце –
сваяцкія твары былі, як сон,
а я й забыцца пасьпеў аб сьвяце,
нібы аб руне залатым – Ясон.

Пазьней па-ўсякаму адзначалі:
дзевяноста восьмы й дзявяты – травой,
двухтысячны – на стакгольмскім прычале
пад старажытнай «Эўропы» вой.

Было багата прыгодаў лепшых,
ды мне – архетыпам усіх прыгод
начная сьцежка, якою пешкі
мы з татам рушылі ў Новы год.


* * *

Сьнег – белы плястылін,
што раздаецца ўсім:
халодны прас далін,
апошні цельнік зім.

Стварыць хто-кольвек б мог
што-кольвечы… Ай, ну:
абы прыбраць з-пад ног,
пакідацца ў вайну.


* * *

Абсыпаны сьнегам, нібы генэрал мэдалямі,
сьвяткую канец між сабою і сьветам вайны –
мы дзень гэты не набліжалі, хутчэй аддалялі:
я ўпарта трываў на сваім – саступілі яны.

Наклаў я нямала анэксіяў і кантрыбуцый,
і сьнег на Каляды, бадай, быў галоўнаю зь іх.
Хто кажа, што гэта замнога – няхай ад…цца
ці лічаць, што гэта ў мяне ад бухалава зьвіх.

Цяпер мне культуру прывозяць пад самыя вокны –
урэшце мне ясна, што значыць positional good:
мне вершы зачытваюць на беларускай і кокні,
флямэнка і клясыкі чуецца з вуліцы гуд;

пэдалі аргану грукочуць, нібы кастаньеты
альбо па драўляных мастках – балярыны мыскі,
цяжкія гарматы страляюць у гонар паэты,
што ў лёжы схаваўся, нібы камэндант гарадзкі.

О так, я тыран, мне абрыдла быць вам да спадобы,
шукаць фаварытак сярод шарачковых блядзін –
я быць спадзяюся ад вас абсалютна свабодны,
як Куба, як Кліма – то бок абсалютна адзін.


* * *

За сьценкай пралка набірае вышыню,
з старога тыдня цестам месіць новы тыдзень,
а я, падобна печкуру ці акуню,
ляжу на дне. Мяне ніхто будзіць ня прыйдзе.

Гадзіньнік цела адмярае біярытм,
мяняе позу штопятнаццатай хвіліны –
я для яго цяпер ёсьць nothing, but a dream,
дух, чысты час. Зьвярок, што з ласкі завялі мы.


* * *

На галаву і сэрца хворы,
ці проста абібок, засранец,
я па начах гляджу паўторы
ўжо адгучэлых «добрых раніц»,

што днём закончыліся кепскім…
Што я, гультай, рабіў учора?
Здаецца, зноўку думаў, дзе б з кім
пазьбегчы гэтага паўтора.


* * *

Глыбокі сон – і касталом,
і кастапраў… Тату-салон:
ён набівае нам на целы
расьлін рэльеф акамянелы.
Нас па малекуле празь сіта
пралье сумленна, самавіта:
сярод учорашняй турмы
прачнецца хтосьці, хто – ня мы.


ПАСЬЛЯ ДЭМАНСТРАЦЫI

Хадзіць у шэрагу адвык,
крычаць уголас нават праўду…
Даўным-даўно не ваяўнік,
плятуся ў тыле авангарду.

Бы ў Менску з шнарам на кісьцях,
прачнуўся тут ад болю горла
і прыгадаў: пад чорны сьцяг
дэманстраваць мяне папёрла.

Згрызотаў раніцай няма,
ёсьць спазмы сківіцаў зацёклых:
так помсьціць мне за спробу ўцёкаў
мая апошняя турма.


* * *

У вялікай кватэры час рушыць заўжды павальней,
заваконныя дні набываюць аб’ёмы пакояў.
Кожны крок важыць менш, бы дзяцінства наўкол маўзалей:
у палацы нат сьмерць не здаецца прысутнай такою.

Вось таму я люблю сувымернасьць нявелькіх кватэр,
што ня ўтрымліваюць абяцаньня бясконцай забавы
і даруюць нам менш – як малы вершаваны памер:
неўрачысты, ашчадны. Больш людзям, чым боствам, цікавы.


* * *

Сьнег мне нагадвае мяне:
усё наўкол пакрыць імкнецца
для нейчай постаці ў вакне,
і там, дзе надта тонка – рвецца.

Як ні высільваемся мы
сказіць сыноптыкаў падлікі,
нам не стварыць адным зімы
сярод глябальнае адлігі.


ПАТОП

Узровень кніг ля ложку расьце
разам з узроўнем вады ў рацэ.

Слупы, барануючы вод валы,
бадаюць плынь, бы вятро – валы.

Нацягвае цеціву рака
на мост, арбалет у руцэ стралка.

Ад плыні, што бруд наганяе й страх,
шукай ратунку ў дамох-тамах.


* * *

Бываюць дні – як на цьвіках,
калі ні ў чым ня бачыш сэнсу,
адно сваіх пачуцьцяў нэндзу,
бы кішкі, носіш у руках –

тады вяртаецца вясна
амаль інкогніта, пад вечар,
і зноў гаючай халадэчай
залевы дыхае з акна.


* * *

За вакном прагучалі грымоты – і вось
кніга раптоўна запахла летам,
мой інтарэс да яе нібы ўзрос,
бы я ў іншым месяцы дый сяле – там,
дзе на кнігі шмат часу, дзе ў мяне – іншы ўзрост…

Не для вершаў, а дзеля падобных дзівос
і мае сэнс нарадзіцца паэтам.


* * *

Я быў у Берасьці. Прачнуўся – зноў на вёсцы,
і ўзрадаваўся лёгкаму вяртаньню.
Зноў восень у дзіцячай размалёўцы
вучылася прыроды фарбаваньню.

У доме – цішыня, няма нікога,
нібы яго пакінулі для зносу.
Пад даляглядам цень абрысу гарадзкога
да чысьціні нябёсаў робіць зноску.


* * *

Зьяжджаем, нібы замятаем сьляды –
засьцелены ложак, пятляньне завеі –
за горад, да нашых аддзелаў, туды,
дзе час на марозе хутчэй бранзавее,

дзе лёгка касіць на вакне ледзяшы
(зноў вырастуць яшчаркавымі хвастамі),
дзе дробныя мошкі ў бязьвейнай цішы
да безабаронных галінаў прысталі,

дзе бачны прагрэс – толькі колькасьць сьвятла,
што падае на нерухомага сьфінкса,
якога па шыю зіма замяла
амаль не па-чэску – амаль што па-фінску.


* * *

Правінцыйныя інтэлектуалы
сталічнага паходжаньня
ў пэўны момант жыцьця разумеюць, што ўсё разумеюць
зьяжджаюць на вёску
заводзяць сем’і
гадуюць дзяцей і жывёлу

Калі раптоўна празь дзесяць гадоў іх сустрэнеш –
яны не зьмяніліся, нават памаладзелі
іхную зычлівую, чалавекалюбную, усяведную ўсьмешку
можна прыпісаць як мудрацу, так дэбілу
Яны працуюць у рэгіянальных выданьнях
друкуюцца ў рэгіянальных выдавецтвах
(якія найчасьцей самі і заснавалі)
атрымліваюць рэгіянальныя прэміі

Здаровы вясковы клімат ім вельмі спрыяе

У гісторыі за імі заўжды застаецца апошняе слова,
бо яны робяць усё, каб дажыць да старэчых гадоў
і пасьпець пры канцы жыцьця напісаць мэмуары
пра тое, як сябравалі з намі, гарадзкімі нябожчыкамі


* * *

Пражанам улетку ўласьцівае змоўніцтва
плябеяў, якім не належыць вакацый.
Хай вуліцы ўсьцяж акупантамі поўняцца,
ня нам зь імі – ім трэба з намі звыкацца.

Што б мы ні рабілі – мы іх абслугоўваем,
пры тым шантажуючы іх сабатажам;
нібы ад заразных, ад іх мы кругоў даем,
і дзе тут камень філязофскі – ня кажам.

…Канатамі шар уздымаюць паветраны
для тых, хто і дня не ўяўляе бяз поўні.
Блянк вуліц, пячаткамі люкаў завераны,
назаўтра твой крок тым жа тэкстам запоўніць.


* * *

З Баранавіч у Карэлічы заўсёды выяжджаў «аўтабус»
насустрач золку, перад пятаю раніцы.
Там з усходам сонца для мяне пачыналася Беларусь –
тут цяпер Эўропа разам з захадам пачынаецца.


* * *

За плотам ходзяць цягнікі, нібыта плоткі,
і зоны транспартныя шырацца, як плёткі
ад праскага вакзалу-камяня.
На вёсцы сумна безь цябе, каток мой любы,
адно галосяць увушшу пустыя трубы,
някормленае быццам кацяня.


Vingt ans après

Я зноў куды-небудзь бы эміграваў –
туды, дзе мяне не пускалі б з абдымкаў,
была б зелянейшай і смачнай трава,
а хлопчык суседзкі б за сьценкай ня бзынькаў.

Пазбавіцца ў кнігах засохлых гадоў,
часьцей чаргаваць хобі й месцы жыхарства –
абы не сядзець у чаканьні Гадо
і ў водары вечнасьці не задыхацца.

Хіба ўпершыню пачынаць мне з нуля
(сябе), паспытаць паліцэйскае ласкі?
Я мог бы ізноў падмануць караля,
прывезьці падвескі – ці хоць бы падвязкі.

Вунь колькі жанчын! Колькі лепшых айчын!
Ляці ў вышыню, бы з шампанскага корак!
Ды ў дваццаць лягчэй сьмерцю грэбаваць, чым
параненых з бою выносіць у сорак.


* * *

За гарадзкой прапіскаю
вы ідзяце у нянечкі…
Барадулін

Кватэра, у якой
пажыць бы ў цэнтры Менску,
ня як дзяды: па-месцку,
на зьмен перадавой;

а ў дворыку – гарод,
каб захаваць вытокі…
Во дзе б зажыў! Каб толькі,
раней на дваццаць год,

і каб ня тысячу
кілёмэтраў на захад…
Каб джын мне адбабахаў
дом па-над Сьвіслаччу!

Касьмічнаю кістой
хачу назад прарвацца
гадкоў якіх на дваццаць…
Ці лепей на ўсіх сто.


From Hell

Як нарадзіць сябе самога –
пот, боль, адчай, адрэналін…

Пасьля – ледзь шоргаць ад зубнога
і разумець нарэшце бога,
які пакутніцтва людзкога
табе, нібы сабе, наліў.

Глядзіш на ўсіх, бы хворы ракам –
ня бог, а людзі ёсьць любоў.
Ад сьнегу б, як ад шчасьця, плакаў,
і жабракам даваў бы дзякуй,
скульптуры цалаваў бы ў сраку,
каханьне б прысягнуў любой.

Найлепшая ўласьцівасьць цела –
яно супольнае, адно.
Прыватны рай – не панацэя.
Як бы Псіхея ні бухцела
і ўцелаўляцца не хацела –
ёй неабходна зьведаць дно.


* * *

Гусьцей, імгла, у горнія вышыні,
бы на плятформе, вёску падымай –
мы ў чысьцяцы, бо не зашмат грашылі?
Ці, можа, гэткім ёсьць сапраўдны рай?


НЭКРАКАМУНIЗМ

Мэтаю Сталінавага жыцьця
было легчы ў ложак да Леніна
пад выглядам Лены –
прынамсі, пасьля сьмерці.
Дзеля гэтага ён пры жыцьці
паслаў у выведку
мільёны людзей –
дасягнуў свайго, лёг –
а празь якую хвіліну (з гледзішча вечнасьці)
яго выкінулі адтуль, як курву.
Мёртвы Ільліч быў гаўняным каханкам.


* * *

У маім уяўленьні жыве чорна-жоўтая пляма,
што рэальная болей за ўвесь навакольны “рэал”.
Зь неўміручасьцю, нам абяцанай, ня пройдзе халява –
кінэскопа згасаньнем закончыцца дзён сэрыял;

анібы вадасьцёк, голас мой “тэлевізар” засмокча,
і ня ўдасца старую касэту назад адкруціць.
Па жыцьці лез ты ў самае пекла зь цікаўнасьці, хлопча,
ды дарэмна – нашмат разумней было проста ня быць.

Пачакаць, покі ў ваньне дарэшты вада не астыне,
покуль час міласэрны Альцгаймэрам зваць не пачне –
намалюе партрэт мой прыблізны мазкамі таўстымі,
зробіць чорнаю дзіркай нясьціплую зорку мяне.

Вось што стане з памкненьняў і аўтарытэтаў пабляклых:
будзе меней, чым проста нічым, хто хацеў быць усім –
чорна-жоўтаю плямай на месцы чарговай з галяктык,
да якой ані вы, ані я болей не даляцім.


* * *

Люблю заставацца адзін па ад’езьдзе сяброў –
нібыта ня іх, а мяне прэч адносіць плянэта,
нібы не яны, а я сам у ламарні забрыў
і выйшаў адтуль яшчэ болей чужы, чым дагэтуль.

Бязьлюдная ноч, цішыня, каб ня гоман ракі –
як радыёшум – дык паверыш, што час запыніўся,
вось тут, на рагу, паглядзеў у чатыры бакі
і рушыў далей, а куды – нават не запытаўся.


* * *

Гара: дрэвы счапіліся з туманам,
бы рыбіныя малокі з водарасьцямі.
Пажар без агню.


Konopiště

Антычныя багі ня цямяць, што тут робяць –
даўно ня іхны час, наўкол паўночны лес,
дый нейкі альпініст зацьміў іх, так бы мовіць,
хоць і не на Алімп, а на Галгофу ўлез.

Нібы ў садку дзяцей, вакол стракатай клюмбы
ўжо колькі соцень год змушаюць танчыць німф.
Праз гэта краявід ня робіцца менш сумны.
Ікону-сэлфі зноў засьвеціць сонца німб.

Выглядваюць з скульптур авечкі па-жывому,
бы просяць пакарміць – ім не ўхапіць травы,
а вось алень маўчыць – ён не баран нікому,
ня вынішчаны кшталт, а пушчы вартавы.

Адно зірне на вас амаль цмачыным вокам,
з пагардай – каб ня плот, то вы ўцяклі б ці ён?
Яму няма куды. Таму й далей з прычмокам
смакуе карняплод. Благі атракцыён.

Паўлін наадварот гуляе ў дзікабраза –
ня ў кожнае сьвіньні ёсьць паляўнічы рог.
А замак паўстае магутна, як абраза:
жыцьця гаспадара* й мільёнаў – не ўбярог.

То ў чым музэю сэнс? Якая ў гэтым веліч?
Страляць з паўмэтра ў лоб, каб бачыць пырск крыві,
і не ўсьвядоміць, што ў сябе самога цэліш?
Ідзі дамоў, турыст. А ты, алень – жыві.

*Гаспадаром замку быў Франц Фэрдынанд Д’Эстэ, апантаны паляўнічы й нашчадак аўстрыйскай кароны, забойства якога паслужыла фармальнай падставай для Першай усясьветнай вайны.

ВАМ СПАДАБАЕЦЦА:

Еще нет комментариев.

Оставить ответ