З нябачных франтоў

З нябачных франтоў

Антон Рудак




Антон Рудак нарадзіўся 9 жніўня 1989 г. ў Мінску. Студэнт гістфаку БДУ. Піша вершы, перакладае з польскай мовы. Фіналіст конкурсу Беларускага ПЭН-Цэнтра да стагоддзя Ларысы Геніюш. Аўтар кнiгi «Верхнi горад» (Мiнск, 2014).




29.10.1937

старая гісторыя, хіліць у сон ад стомы.
я з тых, што ніколі болей не прыйдуць дадому:
арыштаваны паўторна, артыкул вядомы,
асуджаны тройкай увосені ў трыццаць сёмым.

выводзілі па адным, звычайна пад вечар,
ілбом да сцяны, без рэчаў – якія там рэчы.
далонь да плячэй, і бразнулі дзверы, як вечка –
ніхто з нас не ведаў яшчэ: наперадзе – вечнасць.

што вам яшчэ распавесці?
маці памерла за немцамі ў менску, у сорак трэцім,
пахавалі яе на кальварыі – лепшае месца для смерці.
брата застрэлілі проста на вуліцы недзе праз месяц.
мяне рэабілітавалі, хоць я й меркаваў, што не свеціць.

колькі было нас? сотні, ці, можа, тысячы,
знішчылі голас, з памяці сцёрлі абліччы,
творы, імёны – а засталіся лічаныя:
купала, колас і паўтара ананімшчыка.

згадвайце часам нас на дзяды і на радаўніцу –
усіх, хто замоўк назаўжды маладым літаратарам,
паэтаў, празаікаў, крытыкаў, перакладчыкаў –
прывет вам у вашае гета з нашае вязніцы.

працягвайце нас раманамі, п’есамі, вершамі,
пішыце замест, усім дакажыце – вы лепшыя,
усё, што на допытах з нас не вырвалі следчыя –
аднойчы мы станем даваць праўдзівыя сведчанні.

аднойчы мы станем даваць праўдзівыя сведчанні.


ТУЧЫНКА

Восень. Неба дапальвае дрэвы і подыхам
ветру попел лістоты страсае ў лужыны.
Людзі дапальваюць лісце за дрэвамі ўпотай,
кашляюць. Небу потым хлусяць: прастуджаныя.

Кальварыя прачынаецца зноў адна.
Навокал імчаць у траліках тыя, што выжылі,
і калі яны кажуць «Вайна? Якая вайна?» –
у яе на грудзях дрыжаць жалезныя крыжыкі.

На Тучынку не прыходзяць з нябачных франтоў
няпрошаныя падпальшчыкі і падпольшчыкі.
На гэтых магілах ніхто не накрые стол,
горад амаль без жыдоў – яшчэ тое відовішча.

Туман над лагчынай, самотны лакаматыў
па рэйках пхаецца, трэнькае нешта кволае.
Час не спяшаецца. Можна сказаць, застыў.
Можна сказаць, што часу не стала ўвогуле.


вальс «марыся»

я з магілёва. так склалася –
у трыццаць дзевятым, у верасні,
паслалі мяне настаўніцай
у вёску паблізу берасця.

раз напрыканцы чэрвеня
бачу – суседзі на вуліцы
грэюцца ля цяпельца
з працаў маркса і энгельса,

а гаспадыня мне кажа:
«я вашы рэчы склала.
тут пяць хвілін да вакзала –
едзьце, яшчэ паспееце,

пакуль ёсць такая магчымасць –
танчы адсюль, дзяўчынка,
танчы хутчэй, бо зараз
яшчэ не тое пачнецца».

вы ж гуляеце ў танчыкі?
вось, на нас іх і тэсцілі.
ліпень, карта «айчына»,
рубіліся амаль месяц.

потым – фізічная праца,
усе тры гады акупацыі.
словам, калі б не немцы…
самі ўсё разумееце.

пасля вайны – у менску.
муж працаваў на трактарным,
я працавала з дзецьмі.
ну і, вядома – танцы.

іначай не ўратавацца –
проста кахайце і танчыце.
у любой сітуацыі.
запамінайце, прыдасца.


1943

Кахай, кахай зямліцу-маці,
палі яе, палі агнём!
Наталля Арсеннева

Мы запалім, таварыш. Ды так, што бацькі не пазнаюць.
Па адной – гэта мала, запалім яшчэ і другую.
Бо калі іх не стане – а рана ці позна не стане –
цыгарэтаў не стане таксама, яшчэ пашкадуеш.

Занурыўшыся ў змрок, засынае навокал Еўропа,
бестурботна штурхаючы ў прорву чарговага швейка.
Мы вітаем усход – ад Камарына да Камароўкі
карагод пад фантомныя гукі чароўнай жалейкі.

Цэлы свет – гэта вечны тэатр, дзе людзі – ахвяры,
застаецца кахаць, спадзявацца, стаяць і баяцца,
і глядзець на руіны з вакна, і лічыць свае шнары,
як зачыненых трунаў ланцуг – чатырнаццаць, пятнаццаць…

Весяліцеся – выратаванне прыйшло нечакана,
падымайце прыцэл да вачэй, пашыхтуйцеся ў шэраг:
гэта мы – тыя самыя стомленыя партызаны,
што стралялі з засады па вашых драўляных жаўнерах.

Не губляйцеся ў гэтым пакоі – ні смеху, ні страху,
не змяняйце канал і паролі – і ў шчасці, і ў горы
заставайцеся з намі. Цягнік адпаўзае на захад,
і казармы пусцеюць, і чорным гараць семафоры.

Вось і ўсё. Працінае завея яры і пагоркі,
замятае акопы, драты, капаніры і доты,
толькі ў небе начным чырванеюць і падаюць зоркі,
і зямля пад нагамі палае апалай лістотай.


І.К.С.

Я прайшоў і агонь, і палон, і паразаў мільён,
я пакуль не памёр, не пара закалочваць вечка.
Маю розум і зброю, і ўладу на цэлы раён –
я кірую паліцыяй у невялікім мястэчку.

Мы ляцім усе разам да зор – да сустрэчы, зямля,
час прыйшоў выбіраць – хаця розніца, зрэшты, малая:
як да жоўтых – тады нас дакладна прымусяць страляць,
да чырвоных – магчыма, адразу саміх расстраляюць.

Лепей гушкаць сваіх, чым чужых забіваць немаўлят –
аналогіі з Ірадам мроіліся ўсё болей.
Праз надзейных людзей мы даслалі ліста ў атрад
і за некалькі дзён да Каляд атрымалі паролі.

Перабілі сваіх чужых, а чужыя свае
разбрыліся па хатах раней, падалей ад граху.
Забралі сабе касу, пералічыўшы яе,
папалілі паперы і падпалілі страху,

і калі на падворку апошні загад пралунаў,
пазаскоквалі ў санкі, і вось, падганяючы коней,
мы заўважылі Зорку, што ў небе гарэла адна –
з нас ніхто не звярнуў увагі на ейны колер.

Мы ляцелі як вецер, ніхто не глядзеў назад –
вы паверылі мне як адзін, маладыя й старыя.
Мы прарвемся, хлопцы, не сцаць – нам дашлюць дэсант,
калі я абяцаў – значыць, абавязкова прыкрыюць.

За апошнімі хатамі коні памчалі ўнамёт,
і завея наўкол заспявала тужліва калядку,
а на вежы царкоўнай спакойна драмаў кулямёт,
і анёлы над замкавым валам ішлі на пасадку.

P.S.
Прытуліўшыся спінай да сасновай кары,
ты не ўцяміў, як смерць прыляцела ў грудзі,
ты не думаў, што людзі паўсюль звяры.
Падаў снег, на двары быў наступны студзень.
Ты дакладна ведаў адно, стары:
іншага канца снежня не будзе.


КАЛЫХАНКА

Сон ніяк не бярэ, хоць стома
агарнула яшчэ пад вечар?
Паратунак даўно вядомы:
можна доўга лічыць авечак.

Супакойся, заплюшчы вочы –
бо разгадка тваёй таямніцы
дужа простая: сёння ўночы
ты не спіш, каб камусьці
сніцца.


песні пра любоў

кастрычнік, рыжская электрычка
імчыць у вырай на сініх крылах.
дурная айчына кашку варыла,
а нам з табой расхлёбваць да крышкі.

адному дала, другому дала –
а трэці і сам не ідзе да стала.
не хоча жэрці – ляжыць у кювеце
і гэтага ёй не даруе да смерці.

вось ён выходзіць са мною ў тамбур,
доўга падпальвае і пачынае.
скардзіцца: «кінула мяне баба.
ты мне скажы – хіба не дурная?

я ж, было, думаў – яна жанчына,
я ёй казаў, як яе кахаю,
як я хачу, як яна павінна –
а аказалася – баба дурная.

я ёй спяваў пра край верасовы,
пра азяроды ды пра ядловец –
яна ж не валодае нашай мовай,
яна мой пасыл наогул не ловіць.

хацеў, каб прыгожа, па-моднаму, з понтам,
усё каб з еўропы: бялізна, прасціны.
а ў нас з ёй не ложак – а лінія фронту,
акопы – купалаўскія мясціны.

яна, чамусьці, зусім не хацела
сабою ўвасобіць той светлы вобраз,
які мне вярэдзіў душу і цела –
глядзі, як закручана вывеў – во, блядзь!»

ён перакінуў на грудзі гармонік,
дым тытунёвы крыху пасплёўваў,
зноўку пайшоў спяваць па вагонах
кепскія песні на ўласныя словы.

прыпынкаў назвы луналі рэхам,
і дождж мацнеў і лупіў па шыбах,
а я ўсміхаўся, паліў і ехаў
да той, якая яго адшыла,

бо я і не думаў, нібы аб цудзе
спяваць утрапёна, звонка й высока
аб той, што ніколі нідзе не будзе,
не бачачы той, што са мной
навокал.


дробязі

вось ты: знайшла падарункі маме і тату,
купіла пакунак цукерак малодшай сястры,
бабулі, дзядулю і нават стрыечнаму брату.
прыбраная хата і ёлка агнямі гарыць.

вось ён: закупаецца ў краме разам з сябрамі,
грунтоўна, з запасам, каб два разы не ўставаць.
хаця, натуральна, нечага ўсё-ткі не стане –
на гэты выпадак у іх прыхавана трава.

у мяне да вас тэрміновае паведамленне:
уначы, як толькі праб’е дванаццаць гадзін,
у абедзьве хаты ўляціць па статку аленяў
і спытае: чаму ты адна? чаму ты адзін?

і перш чым вы паспрабуеце апраўдацца,
яны даядуць цукеркі, дапаляць траву
і перададуць умову свайго працадаўцы,
каб вы не дурылі болей яму галаву,

што налета да вас абаіх яны зноў прыходзяць,
знаходзяць – няважна з кім і няважна дзе –
і пытаюць: што вы рабілі ў мінулым годзе?

крый вас божа, калі да дробязяў не супадзе.


R.A.P.

Знаёмства з Падляшшам, я помню, як гэта было:
дзве тысячы пяты год, Гарадок, «Басовішча»,
болей за ўсё мы думалі пра бухло,
меней за ўсё – пра мову ці пра Яновіча.

Старыя сельпо, перакошаныя платы,
заводы ля трасаў, аднолькава раздзяўбаныя,
аўто з Беластока, дарожны аперытыў,
кампанія даўнаў з далёкаідучымі планамі.

Дзеці абодвух народаў, агульны турзлёт,
разам адзіная радасць з супольнаю стомаю,
ранішні лес і пахілены мокры намёт,
дзе мы з табою марылі пра аўтаномію.

Правозячы джынджэрс і палены джын з д’юці фры,
хаця на мяжы ўсе мытні давалі дабро яму,
мы рознілі добра свае і чужыя віры,
бо пчолы й вужы howoryli z nami po swojomu.


лёгкія еўропы

забіваючы жыгулі, вагоны, ікарусы,
мы правозілі праз мяжу кантрабанду блокамі,
і калі ў нас часам пыталіся: «што вы паліце?»
мы заўсёды спакойна адказвалі: «толькі лёгкія».

мы вучыліся на каліноўцы ні з плошчы ні з пушчы, мы
на нулёўцы ў лодзі за год павывучвалі польскую,
мы жыўцом сузіралі зянона – цяпер мы відушчыя,
а каменны лог і кузніца – нашыя полюсы.

сумуючы па радзіме, як гэта ні пафасна,
бадзяліся па вакзалах і спалі на вуліцы.
мы самі не ў курсе, як так усё ўдала склалася –
яна нас не звала, але мы ўсё роўна вярнуліся.

і вось мы стаім цяпер перад вашымі вокнамі,
блукаючыя мазгі, гарадскія даўншыфтэры,
і палім чырвоныя мальбара проста блокамі,
і аблокі плывуць па-над намі фінальнымі тытрамі.

а потым – пачатак другога сезону, і трэйлеры
падказваюць, што нікому не будзе сорамна.
паснула пад спойлерам заўтра, дзьме вецер між вербамі,
а сёння пабелены стомаю месяц між зорамі

песціць халоднымі промнямі поле навокал, і
дрэмле ў бярлогу мядзведзіца на небакраі.

дзесьці глыбока ўсярэдзіне, паміж лёгкімі,
сэрца еўропы. б’ецца – значыць кахае.

Отклики: 6 в “З нябачных франтоў”

  1. 29. Мар, 2015 в 2:57 пп #

    Сапраўднае.
    Наогул якая ж моцная зараз беларуская паэзія! Значна мацнейшая за рускую. Такія жывыя, адчувальныя традыцыі, такое смелае, і адначасова слушнае наватарства, такая глыбіня і моц перажывання, нярвовасць маладосці і адначасова нейкая стомленасць няпростага жыццёвага досведу…
    Я хачу жыць у краіне, у якой нараджаюцца такія паэты. Даруйце мне мой пафас:)))

  2. 30. Мар, 2015 в 1:24 дп #

    Анна, российская поэзия по традиции имела куда более европейский путь, чем белорусская. Тут речь даже в языковой традиции. Пока белорусские поэты в течение 20 века воспевали деревню и искали выход в город, российская поэзия преодолела модернизм, породила обэриутство, перетекла в минимализм (конкретизм) 1950-1960-х (лианозовская школа: ян сатуновский, всеволод некрасов и т.д.), московский концептуализм 1970-1980-х, конкретизм, постконцептуализм. Иными словами российская поэзия была городской в рамках европейской традиции 20 века. Белорусская же только начиная с «тутэйшых» (условно) стала выползать из деревни. А это вообще мизерный срок в рамках европейской традиции, когда уже в 19 веке жили такие весельчаки как бодлер. Сегодняшняя поэзия русская интересная. Развивается очень разносторонне. Правда, болеет еще бродсковщиной, но у белорусов это ваще тренд (Хаданович, Мартысевич и ко). Шиш Брянский, Петя Птах, авторы из серии ОГИ -вообще это всё яркие явления в рамках современной культуры, которая вышла из авангарда 1920-х. Белорусская поэзия же пока рефлектирует над историческим прошлым, и это нормально. Но называть ее более яркой, чем российская, это странно.

    • 05. Апр, 2015 в 10:29 дп #

      Уважаемый Вася, может быть, дело в том, что вы не очень хорошо знаете историю белорусской поэзии:) Я не стану вдаваться в подробности, но литература страны,которая имеет гораздо больше общеевропейской истории, чем общероссийской (не путать с общеславянской) имеет достаточно сильные европейские традиции:)Про белорусскую литературу и деревню — это не более, чем советский миф:)
      И потом, я не называю нашу поэзию более яркой:) Я называю ее более сильной:) Это разные вещи:)Яркость — это к разнообразию жанров, стилей, течений, направлений, тут я бы, конечно, не стала утверждать:) А сила — это к внутренним достоинствам, это я вам в двух словах не объясню:)
      Да и не об истории поэзии речь — куда уж нам тягаться с русской поэтической историей:) Тут разговор о «поэзии сейчас».

  3. 05. Апр, 2015 в 11:25 дп #

    Уважаемая Анна))) Сказав а, вы не сказали б)) Обвинив меня в незнании литератумных процессов на земле белорусской и заявив о том, что деревенская белорусская литература — это большой советский миф, вы не привели никаких доводов в защиту своих убеждений))) Просветите же на примерах конкретных. Вот, к примеру, в русской литературе есть представители акмеизма, символизма и пр. Это конец 19-нач. 20 века. С опозданием из Запада пришло, где жили теоретики (как обычно). Что было в это время в беллите? Или, к примеру, 1920-е. В советской России структуралисты, заумь, обэриуты зреют. Что в белорусской? Пофамильно, если можно. Думаю, вы вряд ли являетесь исследователем белорусского модернизма. Это Виктор Жыбуль может об этом судить)))) Хотя тот же футурист Павлюк Шукайло все равно застрял во времени и вторичная фигура на фоне того же Маяковского, не говоря уже о Хлебникове. Была ли на белорусских землях мощная плеяда теоретиков искусства и критиков, которая бы в период модернизма шагала в ногу с европейской мыслью?)) Опять же, поименно. Все остальное — о блестящей и прогрессивной белорусской литературе дня сегодняшнего — скорее, от ваших патриотических чувств, нежели от знания дела. Да, белорусская литература отличная, но назвать ее более прогрессиивной, чем российская — просто смешно. Есть все-таки такие понятия как школа,преемственность, теоретический бэкграунд. Хочу отметить, что с творчеством современных белорусских авторов я знаком довольно неплохо. Самый прогрессивный, на мой взгляд, Илья Син (из прозаиков). Из поэтов — Вальжына Морт, Ольга Гапеева, постбум-бам-литовцы.

    • 05. Апр, 2015 в 1:15 пп #

      Дорогой Вася:) вы опять меня перевираете:) Я ничего не говорила о прогрессивности белорусской литературы:) Вы спорите сам с собой:)
      Доводы приводить, уж извините, не буду — это разговор не интернет-комментариев и не воскресного времяпрепровождения:)И доводов много, и имен предостаточно, тут только по верхам — страниц десять, а мои страницы, дорогой мой, стоят денег:) Тем более что мое мнение для вас не является авторитетным:) Зачем же я буду сотрясать воздух Текстуры:)) Хотите — приходите каждый месяц в двадцатых числах в музей Бровки ,у меня там идет замечательный проект по истории белорусской литературы, и как раз сейчас идет разговор именно о двадцатых годах, и — какая удача! — на апрельской встрече будет выступать и Виктор Жыбуль, сможем сообразить дискуссию на троих:) Хотя в первоначальном посте я ни словом не заикнулась о двадцатых:) Но раз вам этот период интересен — приходите, поговорим:)
      А в целом — оставляю за собой право иметь собственное мнение по поводу современной поэзии,как белорусской, так и русской, хоть я и не Виктор Жыбуль:)

  4. 05. Апр, 2015 в 2:47 пп #

    Уважаемая Анна))) Спасибо за приглашение, но я к вам не явлюсь, так как мое время, как и ваши слова, стоит денег. Не вижу смысла срываться с места, если вы не можете более-менее внятно в двух-трех абзацах рассказать о великой белорусской литературе (маладнякоуцах, расстрелянных поэтах) и привести в пример несколько фамилий, которые каким-либо образом совпадали бы с литературным процессом своего времени (вот, к примеру, в европе дадаисты, а на белорусских землях — кто?). (или совсем уже смешной пример — в США Буковски, а в БССР — кто; ну, или, отойдя от литературы, в Германии Einstürzende Neubauten, а в БССР — кто; то есть, это к вопросу о первичности-вторичности). А так, да, вы можете оставаться при своей нашайниве и верить во что угодно (исключительность и особый путь беллита), к тому же, если получаете за это деньги:)))

Оставить ответ